Wat is onduleren?

Het is geen standaard krul of slag. Een ondulatie is een golf die door het hele haar doorloopt, laag over laag en in hetzelfde ritme. Dat regelmatige patroon is precies wat een baard doet lezen als de echte baard van Sinterklaas en niet als een pruik.

De golf die een baard geloofwaardig maakt

Vraag iemand een Sinterklaasbaard te tekenen en er verschijnen golven. Geen slierten en geen losse krullen, maar golven in nette rijen, van de kin tot over de borst. Dat beeld zit in het collectieve geheugen van iedereen die ooit voor de televisie heeft gezeten.

Een baardstel dat die golf mist, valt op. Niet omdat het publiek precies weet wat er scheelt, maar omdat het niet klopt met het beeld dat er al is. Kinderen zien het soms nog eerder dan volwassenen en een camera legt ieder detail vast.

Met handmatig onduleren kan die golf vol, gelijkmatig en duurzaam worden aangebracht. Er is geen snelle route: iedere golf wordt met de tang in het haar gelegd.

Waar de techniek vandaan komt

Onduleren is een traditionele techniek waarbij haar met een verwarmde ondulatietang in golven en krullen wordt gevormd. Het woord komt van het Franse 'onduler', wat letterlijk 'golven' betekent. De techniek werd in de tweede helft van de 19e eeuw bekend door de Franse kapper Marcel Grateau en groeide uit tot een belangrijk onderdeel van het klassieke kappers- en pruikenmakersvak.

Ook bij haarwerken, theaterbaarden en later Sinterklaasbaarden bleef deze ambachtelijke manier van krullen bestaan. Met een verwarmde tang wordt het haar lok voor lok in model gebracht. Anders dan bij een permanent wordt hierbij geen chemische behandeling gebruikt: de vorm ontstaat door vakmanschap, warmte, spanning en controle over het haar.

Bij Sinterklaaskrullen wordt deze traditionele ondulatietechniek nog altijd toegepast op Sinterklaasbaarden, snorren, pruiken en andere haarwerken. Ieder baardstel wordt met de hand geonduleerd, waarbij de krul wordt afgestemd op het model, het haar en de gewenste uitstraling.

Zo blijft een techniek die al meer dan 150 jaar deel uitmaakt van het kappers- en haarwerkersvak ook vandaag zichtbaar in het ambacht van de Sinterklaasbaard.

Mark Aaij werkt sinds 2006 met de onduleertang en behandelt jaarlijks vele honderden baardstellen. Zo gaan ieder seizoen Sinterklazen door het hele land op pad met een professioneel geonduleerd baardstel. Tijdens zijn workshops laat Mark zien hoe je die golven zo lang mogelijk mooi en in conditie houdt.

Hoe onduleren in zijn werk gaat

Onduleren is handwerk dat we kunnen opdelen in drie fasen. De hele behandeling van één compleet baardstel kost uren, omdat iedere pluk afzonderlijk aan de beurt komt.

De basis: watergolfrollers

Het haar wordt eerst vochtig op watergolfrollers gezet. Daarmee leggen we de richting en de grofheid van de golf vast: de basis waarop de rest verder bouwt. Zonder een goede basis mist de golf diepte en houdt hij minder lang.

Het werk: De onduleertang

Daarna komt de tang. Die wordt verwarmd tot een temperatuur die per haarsoort verschilt. Het bepalen van de juiste temperatuur is een ervaringskwestie. Voordat de tang in het haar gaat, wordt de temperatuur altijd eerst getest op een stukje wit keukenpapier.

Er wordt van boven naar beneden gewerkt. Het vakmanschap zit vooral in het exact laten aansluiten van iedere nieuwe golf op de vorige.

Drogen en in model brengen

Hier komt alle vakkennis samen. In de ene hand houdt Mark de grove kam, in de andere de verwarmde tang. De temperatuur, druk en beweging moeten voortdurend op elkaar worden afgestemd. Is de tang te heet, dan kan het haar verbranden of verkleuren. Is hij te koud, dan pakt de golf niet goed. Ook het ritme is belangrijk: iedere nieuwe golf moet precies aansluiten op de vorige.

Waarom het alleen met echt haar kan

Onduleren werkt met warmte. Dat betekent dat het materiaal die warmte moet kunnen verdragen. Veel baardstellen van andere materialen vallen daardoor af.

Daarom hebben fabriekssets hun golf vaak al in de vezel verwerkt. Zo'n vorm is niet of nauwelijks aan te passen of te herstellen en kan na verloop van tijd gaan pluizen. Het verschil zie je vooral in het licht: echt haar breekt het licht onregelmatig, zoals haar dat hoort te doen, terwijl kunststof vaak vlakker reflecteert. Op een podium of onder camerabelichting kan dat extra zichtbaar worden.

Hoe lang gaat een onduleerbeeurt mee?

Bij normaal gebruik: één seizoen. Wie in november en december vrijwel dagelijks speelt, ziet de golf in die periode geleidelijk uitzakken, bijvoorbeeld door lichaamswarmte, vocht, lijm, regen en het veelvuldig op- en afzetten van het haarwerk.

Er zijn gelukkig verschillende manieren om de golven langer mooi te houden. Tijdens onze workshops geven we je de juiste handvatten en praktische tips om je baardstel zo goed mogelijk in conditie te houden.

Waarom een uitgezakte baard al snel meer kost dan je denkt

Een baardstel is geen kostuumonderdeel dat er ongeveer goed uit moet zien. Het is een belangrijk deel van de verschijning waar mensen van dichtbij naar kijken en waar een camera scherp op kan staan.

Een uitgezakte golf doet afbreuk aan een overtuigende verschijning. Andersom helpt een goed geonduleerd baardstel het totaalbeeld direct: de vorm klopt, de uitstraling is verzorgd en jij kunt je volledig op je rol richten